Prof. Dr. Gelengül HAKTANIR'ın Sunumundan Notlara Ulaşmak İster misiniz?

                         ÇOCUKLARIMIZ VE BIZ

Gelengül Haktanir*

        Insanlarin yetisme tarzlarinda toplumsal etkilerin rolü büyüktür bu nedenle her toplumun bireyleri farkli kisilik yapisi gösterirler. Bu farkliliklarin olusmasinda en önemli etken de aile yapilarinin ve ebeveynlerin çocuk yetistirme tutumlarinin çesitlilik göstermesidir.

            Ailedeki birey sayisi, ailenin sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik durumu, anne ve babalarin kendilerine düsen görev ve sorumluluklarin farkinda olma düzeyleri, anne ve babalarin kendi çocukluklarinda yeterli ilgi ve sevgiyi alip almama durumlari ve insan olarak nitelikleri ve özellikleri gibi faktörler ailelerin çocuklarina karsi tutumlarini etkileyen faktörlerdir.

            Ebeveyn tutumlarini etkileyen etmenler konusunda farkli ülkelerde yapilan arastirmalarda farkli sonuçlar çikmis olsa bile çocuklugunda sevgi, hosgörü görmüs, demokratik ailelerde yetismis, ögrenmeye açik, insanlari ve dogayi seven, sorumluluk sahibi, kisilik yapisi sorunlu olmayan bireylerin tutumlarinin hangi toplumda olursa olsun saglikli ve istenen tarzda oldugu bulunmustur.

            Çocukla ana-babasinin iyi ya da kötü günleri birarada geçirmek amaciyla beraber olmalari aslinda basit bir olaydir. Çocugun bunda bir seçim hakki yoktur. Ana-babanin çocuklarin nasil bir insan olacagini tayinde seçim hakki, baslangiçta çocugunkinden de sinirlidir. Ana-baba çocuk yapmayi planlarken bir seçim yapmakta fakat çocuga geçirecekleri genleri planlayamamaktadirlar. Kalitim ise hiçbir ana-babanin çocugunun genotipini önceden açikça bilemeyecegi kadar karmasik bir olgudur.

            Ayrica her çocugun bebeklikten baslayarak kendine özgü bir mizaca ve davranis biçimine sahip oldugu bilinmektedir. Bütün kosullari ayni olsa bile, daha dogustan neseli, çevresine kolayca uyabilen, hayatin hergünkü gerçeklerine kolayca ayak uydurabilen bir çocuga, bu nitelikleri bulunmayan bir çocuktan daha kolay bakilir. Anne-babanin kisilik ve karakter yapilari ne olursa olsun, gözüpek bir bebege karsi davranisi ile zayif ve duygulu bir bebege karsi davranisi arasinda ister istemez büyük bir fark olacaktir.

            Konusma dilinde disiplin sözü, baskili egitim anlaminda kullanilir. Dar anlamiyla disiplin, davranisi belirli kaliplara sokmak amaciyla uygulanan kati kurallari ve yöntemleri kapsar. Oysa genis ve daha dogru anlamiyla disiplin “ögretici; düzenli davranis ve yetkinlik kazandirici yetistirme” demektir. Bu anlamda kullanilinca disiplin tanimi çocuk egitimindeki saglikli tutum ve kurallari içine alir. Çocuga ögrenmesi, beceri kazanmasi ve yeteneklerini gelistirmesi için kilavuzluk edilen yüksek düzeyde sicaklik ve ilgi gösterilen, psikolojik özerklik tanimanin yanisira kontrolün de yer aldigi bu demokratik anne-baba tutumunda olumlu gelismeler desteklenip olumsuzlar düzeltilmeye çalisilir. Iyi davranis örnekleriyle çocugun toplumsal kurallari benimsemesi saglanir.

            Ülkemizde anne-baba tutumlari üzerinde yapilan çalismalar gözden geçirildiginde ebeveynlerin egitim ve kültür düzeyi yükseldikçe tutumlarinda biraz daha demokratiklesme görülse bile çogunlukla asiri koruyucu ve asiri otoriter tutumlarin görüldügü, hatta ayni ailede her iki tutum seklinin de benimsenmis olabildigi saptanmistir. Asagidaki tablo, yapilan arastirma ve incelemeler sonucunda elde edilen bilgilerin bir derlemesidir. Bu tablo, hangi tutumlari benimseyip bunun sonucunda hangi davranislari gösterirsek çocuklarimizin özelliklerinin nasil olacagini bizlere özetlemektedir.

                                           TUTUMLARIMIZ & ÇOCUKLARIMIZ

KABUL ETME - IZIN VERME                                        KABUL ETME - KISITLAMA

Bagimsizlik                                                                            Bagimlilik

Sempatiklik                                                                            Naziklik

Aktiflik                                                                                   Itaatkarlik

Yaraticilik                                                                              Uysallik

Düsmanlik Duygusunun Azligi                                              Güvensizlik

Güven  

REDDETME - IZIN VERME                                            REDDETME - KISITLAMA

Uyumsuzluk                                                                           Sosyal Içe Dönüklük

Suçluluk                                                                                 Kavgacilik

Düsmanlik                                                                              Kendine Düsmanlik

Ihmalkarlik                                                                             Çekingenlik                                                 

Güven X Güvensizlik                                                             Güvensizlik

Asagida ise kendine güvenen veya güvenmeyen çocuk yetistirmek için nasil davranmamiz gerektigi verilmistir.

 

 KENDINE GÜVENEN ÇOCUK  YETISTIRMEK IÇIN;

 

*Destekleme Güdüleme

*Deger Verme

*Kabul Etme

*Gösterdigi Performansi Degerlendirme      

*Duygularin Ifadesine Izin Verme

*Yaninda Olma,Yasami Birlikte Tanima Firsatlari Yaratma

 

KENDINE GÜVENMEYEN ÇOCUK YETISTIRMEK IÇIN;

 

*Kiskirtma

*Yildirma-Korkutma

*Görmezlikten Gelme

*Duygularin Ifadesini Engelleme

*Düsük Performansi  ve Basarisizligi Elestirme

*Reddetme

*Alay Etme

*Asagilama

*Ayirma-Yalniz Birakma

 

Güvenli ve ruh sagligi yerinde bir çocuk yetistirebilmek için öncelikle “insanin gelisim özelliklerini bilmek”, “yasam sevincini yitirmemis olmak” ve “istemek gereklidir”.

 

            Çocugu bir yandan koruyup kollamak, her isi onun adina yapmak, asiri sevgi ile bogmak bir yandan da otoriter tutumlarla onu kisitlamak bir bireye yapilabilecek en büyük haksizliktir. Böyle ailelerde yetisen çocuklarin çocukluk-gençlik ve yetiskinlik dönemlerinde kendine güvensiz, sorumluluk alamayan, pasif, hobisi olmayan buna karsilik fobileri olan, basarisiz kisiler olduklari belirlenmistir.

            Insanlar her yasta baskalarinin onlara kendilerini özgür hissedecekleri sekilde davranmalarini isterler. Dogrusu da budur. Ancak her ortamin belli kurallari ve sinirliliklari vardir. Dolayisiyla belli sinirlar içinde özgürlügün yasanabilecegi çocuklara gösterilmelidir.

Anne ve babalar çocuklarini yetistirirken elbette ki az veya çok hatali davranislari olabilmektedir. Ancak genel olarak dikkat etmeleri gereken bazi kurallari izlerlerse yanlis davranislardan kurtulurlar.

1.Insanlar ayni gelisim asamalarindan geçerek büyür ve gelisirler. Ancak her insanin kendine özgü bir gelisim hizi ve kisiligi vardir. Bu nedenle genel gelisim özelliklerini bilmekle birlikte çocugun gelisimini dikkatlice izlerken baskalari ile karsilastirmadan ele almak gerekir. Anneler, babalar ve diger yetiskinler çocuklari çok begendikleri kisilere benzetmeye çalismamalidirlar.

Genetik olarak onlara benzer olabilecegini de unutmamalidirlar. Yani sakin, insan iliskilerinde pasif, lider degil de izleyici durumundaki bir ebeveynin, çocugundan çok farkli beklentiler içinde olmamasi gerekir.

2.Çocuk her zaman basarili olmayabilir. Basarisiz oldugu durumlarda onun güvenini sarsacak sekilde davranmak da, hayal kirikliklarina karsi sürekli korumak da ayni derecede sakincalidir. Hatalarindan çok basarilarini dile getirirken bazi seyleri becerememenin normal oldugu anlatilmalidir. Tersliklerle karsilasmak ve ugrasmak problem çözme gücünü gelistirecek, özgüvenini artiracaktir.

3.Anne ve babalar çocuklarini egitirken davranislari uyumlu olmalidir. Çocuklarini paylasmadan, tutarli davranmalidirlar. Birbirlerinin hatali davranislarini çocugun olmadigi bir ortamda konusup anlasmalari gerekir. Aksi takdirde çocuk kime güvenecegini bilemez, saldirgan ve güvensiz olur.

4.Çocugun her davranisina her zaman tepki verilmemelidir. Onun da kizgin olabilecegi, düsmanca davranabilecegi unutulmamalidir. Baskalarina ve kendine zarar vermedigi sürece bu durumlarda fazlaca karismamak gerekir. Duygularini açiklamasina, neden öyle düsündügünü anlatmasina firsat taninmalidir. Olaylar birlikte yorumlanip dogru davranisin ne olmasi gerektigi örneklerle anlatilmalidir.

5.Yetiskinler çocugu egitirken kizginlik ve kirginlik duyabilirler. Fakat bu duygularini kontrol altina almali ve çocuga agir sözler söyleyip fiziksel ceza vermeden sakinlesip, bir kez daha düsünüp öyle davranmalidirlar.

6.Çocugun her istedigini, istedigi anda saglamamalidir. Bir seyi elde etmek için çaba göstermesi gerektigini ögretmeli bundan zevk almasi saglanmalidir. Her istedigini elde etmeye alisan çocuk ileride çok kolay hayal kirikligina ugrayabilir.

7.Yetiskinlerin de hata yapabilecegi, özür dilemelerinin gerektigi ögretilmelidir.

8.Tutulamayacak sözler verilmemelidir. Çocugu bastan savmak için o anda yumusak davranip sonra sertlesmek çocugun güvenini kirar ve bunu genelleyip bütün insanlara güvenmeyebilir.

9.Çocuklara kararli ve dogal bir ilgi ve sevgi göstermek gerekir. Yetiskinlerin her türlü davranislarinda tutarli olmalari çocuklarin neden-sonuç iliskilerini daha iyi anlamalarini, bagimsiz karar alabilmelerini ve kendilerine güvenmelerini saglar.

10.Insanlarin yasamlari boyunca faydali islerle ilgilenmelerinin ve çok çalismalarinin onlari saygiya layik yapacagi ögretilmelidir. Okumanin ve ögrenmenin insana kazandirdigi degerler gösterilmelidir.

11.Çocuklar yakin çevrelerindeki iliskileri ve insanlari taklit ederek ögrenirler. Onlara ahlak kurallarini, toplumsal degerleri, dürüstlügü ve objektif davranmanin yararlarini anlatirken yetiskinler de bunlara layik olacak sekilde davranmali, iyi model olmalidirlar.

12.Çocuklari ön planda tutmak, aile yasamini onun isteklerine uygun olarak planlamak (çocuk merkezli aile) dogru degildir. Hep el üstünde tutulmaya ve isteklerinin karsilanmasina alismis çocuk toplum içinde kendine dönük ve bencil bir kisilik gösterir. Insan iliskilerinde de basarisiz ve dengesiz olur.

Ailenin ihtiyaçlari ve yasam plani bütün aile bireyleri ile birlikte konusulmali ve tartisilmalidir. En önemli ve öncelikli ihtiyacin ne olduguna karar verilirken çocuk da fikrini söyleyebilmeli ve yetiskinler ona konuyu saptirmadan nedenleri dogru bir sekilde açiklamalidirlar (aile merkezli aile).

13.Çocuklara dogayi tanitmalidir. Çevrelerindeki canli ve cansiz varliklari sevmek ve korumak ögretilmelidir. Çocugun özellikle yakin çevresindeki yetiskinler birbirlerini severek ve birbirlerine saygili davranarak ona örnek olmalidirlar.

Bu davranislarin bir süre gerçeklestirilmesi çocugun istendik yönde gelismesini saglayamaz. Bu nedenle davranislarda tutarlilik ve süreklilik ebeveynler için anahtar kelimeler olmalidir.

 

Sevgi dolu, mutlu ve saglikli yasamlar dilegiyle,

                                                                                  Gelengül Haktanir

 

Haktanir, G. 2010. “Çocuklarimiz ve Biz”. Geçmisten Gelecege Okul Öncesi Egitim. Ankara: MEB OÖE Gen. Md. Yayini. s:178-182.

 

 

ANNE BABALAR IÇIN OKUNMASI ÖNERILEN KITAPLAR

1. “Gerçekten Beni Duyuyor Musun?Leyla Navaro. Remzi Kitabevi

2.Çocugunuzla Söylesin. Bir Egitimcinin Annelik Serüveni” Sermin Külahoglu. Ezgi

      Kitapevi

3. Çocugunuza Sinir Koyma, Robert J. Mackenzie, Çev. Dr. Hande Gürel Hyb Yayincilik

4.Sesimi Duyun Benim De Sesim Var “ Doç. Dr. Serdar M. Degirmencioglu. Kök

     Yayincilik

5. “SOS- Ana Babalara Yardim” Lynn Clark – Çev. Gültekin Yazgan. Sunus. Yanki

     Yazgan . Evrim Psikoloji Dizisi

6. “Çocuga Hayir Demek Çözüm Degil” Mark L.Brenner Çev. Rahime Demir. Hayat

      Egitim Dizisi

7. Çocugunuzu Kesfedin. Dr. Lawrence Williams Çev. Miyase Koyuncu. Hayat Yayincilik

8.Üç Psikolojik Soru” Kadir Özer. Sistem Yayincilik

9.Ben Degeri Tiryakiligi Duygusal Gelisimle Bas Edebilme” Kadir Özer. Sistem 

      Yayincilik

10.Iletisimsizlik Becerisi” Kadir Özer. Sistem Yayincilik

11.Çocuklukta Iliskiler Ana Baba, Kardes ve Arkadaslar” Nuran Hortaçsu. Imge

       Kitabevi

12.Toplumsal Cinsiyet” Doç.Dr.Zehra Y. Dökmen. Sistem Yayincilik

13. “Çalisan Anne Ve Çocuk” Prof.Dr.Binnur Yesilyaprak . Morpa Yayinlari

14. “Iletisim Çatismalari ve Empati” Prof.Dr.Üstün Dökmen. Sistem Yayincilik

15. “Basa Çikilamayan Çocuklar” Prof.Dr Füsun Akkök. Özgür Yayinlari

16.Bayan Persembeler” Prof.Dr Füsun Akkök. Özgür Yayinlari

17. “Bilissel Süreç Yaklasimiyla Sosyal Beceri Ögretimi” Yard. Doç. Dr. Ilknur Çifci –

        Prof. Dr. Bülbin Sucuoglu. Kök Yayincilik

18.Dil Gelisimi ve Egitim” Servet Bal - Nergis Güven. Epsilon Yayinevi

19. “Çocugunuz Sizden Ne Bekliyor” Yanki Yazgan - Sule Yazgan. Kapital Kitaplari Çocuk

        Dizisi

20. “ Ye yemegini ..Kes Sesini Ebeveyn-Çocuk Anlasmazliklarina Degisik Bir Yaklasim

         Michel Ghazal. Varlik Yayinlari
21. “Ana-Baba OkuluHaluk Yavuzer. Remzi Kitabevi

22. “Çocukta Dis Disiplin mi? Iç Disiplin mi? Thomas Gordon. Sistem Yayincilik

23.Ilkögretimde Sosyal Becerilerin Gelistirilmesi Ana - Baba El Kitabi” Füsun Akkök.

        Özgür Yayinlari

24. “Yüksek EQ'lu Bir Çocuk Yetistirmek Anne - Babalar için Duygusal Zeka Rehberi

        Lawrence E. Shapiro. Varlik Yayinlari

25. “Çocuklar, Büyükler ve Tavsanlar” Erdal Atabek. Altin Kitaplar

26.Mis Gibi Yasamlar” Dogan Cüceloglu. Remzi Kitabevi

27. “E.A.E. Etkili Anababa Egitiminde Uygulamalar” Thomas Gordon. Sistem Yayincilik

28. “E.A.E. Etkili Anababa Egitimi. Aile Iletisim Dili”Thomas Gordon. Sistem Yayincilik

29. “Çocuk Psikolojisi” Prof.Dr. Haluk Yavuzer. Remzi Kitabevi

30. “Çocuk Egitimi El Kitabi” Prof.Dr.Haluk Yavuzer. Remzi Kitabevi

31. “Ana-Baba ve Çocuk” Prof.Dr.Haluk Yavuzer. Remzi Kitabevi

32. “Egitim ve Gelisim Özellikleriyle Okul Çagi Çocugu” Prof.Dr.Haluk Yavuzer. Remzi

         Kitabevi

33. “Çocugunuzun Ilk 6 Yili” Prof.Dr.Haluk Yavuzer. Remzi Kitabevi

34. “Ergenlik Psikolojisi” Prof.Dr. Adnan Kulaksizoglu. Remzi Kitabevi

35. “Benligini Arayan Çocuk” Virginia Axline, Çev: Elkin Besin.Atlas Yay. Paz.

36. “Ergen ve Çocukla Iletisim” Prof.Dr. Nilüfer Voltan Acar. Nobel Yayinlari

37. “Okul Öncesi Egitimde Güncel Konular” Editör: Prof. Dr. Ayla Oktay. MORPA Yay.

Istanbul.

38. “Okul Öncesi Egitime Giris” Editör: Prof. Dr. Gelengül Haktanir. ANI Yay. Ankara.

39. “Zihnin Araçlari” Editör: Prof. Dr. Gelengül Haktanir. ANI Yay. Ankara.

 

 

Cinsel Gelisimlerini Anlamalarinda Kolaylik Saglamak Üzere Çocuklariniza Almaniz Önerilen Kitaplar;

1.Ben Nereden Geldim (6 yas ve üstü için). Sistem Yayincilik

2.Bana Neler Oluyor (Ergenlik dönemi için). Sistem Yayincilik

3.Cinsellikle Ilgili Merak Ettikleriniz (Ergenlik dönemi sonrasi için).Sistem Yayincilik

*Bunlarin yani sira 37. kaynakta benim yazdigim “Çocuk Cinselligi” konulu bölümü  

  hem çocuklarinizin hem de sizlerin okumasi önerilir.



* Prof. Dr., Ankara Üniversitesi Egitim Bilimleri Fakültesi Ilkögretim Bölümü Okul Öncesi Egitimi Anabilim Dali Ögretim Üyesi, “ Türkiye Okul Öncesi Egitimini Gelistirme Dernegi ”

Baskani

 

Duyuru Tarihi : 27.10.2011


En Son 10 Duyuru

 Okulumuzun bir yazarı var.
 Güveniniz İçin Teşekkürler
 Eryaman'a Servisimiz Vardır.
 Değişik ve Eğlenceli Bir Kukla Oyunu İzledik.
 Prof. Dr. Gelengül HAKTANIR'ın Sunumundan Notlara Ulaşmak İster misiniz?
 Bir Konuğumuz Var.
 Tiyatro İzleyeceğiz.
 04.05.2012 Cuma Günü Prof.Dr. Aysel Köksal Anne Babalarımızla Birlikte Olacak.
 Cumhuriyet Bayramını Kutladık
 Öğretmenlerimiz Montessori Eğitimini Tamamladı.

Yeni Batı Mahallesi 2386.Sokak No : 38 Batıkent Yenimahalle / Ankara
Telefon : (0312) 256 40 20 Faks : (0312) 256 95 06
Web Tasarım Aktif Çözüm